Źródło grafiki: OSAS
Źródło grafiki: OSAS

Analiza: Liczba zwolnionych stanowisk asystentów sędziów

ANALIZA NR 4/2016 OGÓLNOPOLSKIEGO STOWARZYSZENIE ASYSTENTÓW SĘDZIÓW Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE

 

Liczba zwolnionych stanowisk asystentów sędziów, o których Prezesi sądów apelacyjnych zawiadomili Ministra Sprawiedliwości w latach 2012 – 2015 r.

 

I. CELE OPRACOWANIA

 

Celem analizy jest próba odpowiedzi na pytania:
 jaka była liczba zwolnionych stanowisk asystentów sędziów w Polsce w latach 2012-2015;
 jaka była liczba zwolnionych stanowisk asystentów sędziów w poszczególnych apelacjach w latach 2012-2015 r.
 w której apelacji doszło do zwolnienia największej liczby stanowisk;
 jaka była relacja liczby zwolnionych stanowisk asystentów sędziów w ciągu roku w porównaniu do liczby etatów asystentów sędziów w latach 2012-2015?

 

II. PODSTAWA PRAWNA

 

Zgodnie z art. 155d § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Minister Sprawiedliwości przydziela nowe stanowiska asystenta sędziego poszczególnym sądom, mając na względzie racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego i potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów. W myśl § 2 tego artykułu, w razie zwolnienia stanowiska asystenta sędziego w sądach działających na obszarze danej apelacji, prezes sądu apelacyjnego niezwłocznie zawiadamia o tym Ministra Sprawiedliwości, który, w oparciu o kryteria wymienione w § 1, przydziela stanowisko do danego albo innego sądu albo je znosi.

 

III. LICZBA ZWOLNIONYCH STANOWISK ASYSTENTÓW SĘDZIÓW W POLSCE W LATACH 2012-2015

 

1
1

 

W latach 2012-2015 w Polsce zwolniło się łącznie 1.431 stanowisk asystenckich. Największa liczba stanowisk zwolniła się w 2015 r. (404), a najmniejsza w 2014 r. (322). Zauważalna jest również sinusoida w liczbie zwalnianych etatów, to znaczy po latach, w których występowała mniejsza liczba zwolnionych stanowisk – w 2012 r. (327) i 2014 r. (322) – następował wyraźny wzrost w latach następnych – 2013 r. (377) i 2015 r. (404).

 

IV. LICZBA ZWOLNIONYCH STANOWISK ASYSTENTÓW SĘDZIÓW W POSZCZEGÓLNYCH APELACJACH W LATACH 2012-2015

 

2
2

Apelacje w Polsce, pod względem liczby zwolnionych stanowisk asystentów sędziów w latach 2012-2015, można podzielić na trzy grupy:
 apelacje, z których odeszło ponad 160 asystentów sędziów;
 apelacje, z których odeszło ponad 100 ale mniej niż 140 asystentów sędziów;
 apelacje, z których odeszło mniej niż 100 asystentów sędziów.

W pierwszej grupie plasują się cztery apelacje, które wyraźnie wyróżniają się na tle pozostałych. Jest to apelacja gdańska, w której zwolniły się 223 stanowiska, apelacja katowicka, w której takich stanowisk zwolniło się 206 oraz apelacja krakowska i łódzka, gdzie zwolniło się po 165 stanowisk. W drugiej grupie znajdują się cztery apelacje: – lubelska (137); – szczecińska (123); – poznańska (117); – wrocławska (110). W czwartej grupie znajdują się trzy apelacje: – białostocka (97); – warszawska (63) oraz rzeszowska (25). Zauważyć należy, że różnica pomiędzy apelacją, z której odeszło największa liczba asystentów (gdańską) a apelacją, z której odeszło najmniejsza liczba asystentów (rzeszowską), wynosi niemal 200 etatów.

 

V. ZESTAWIENIE LICZBY ZWOLNIONYCH STANOWISK ASYSTENTÓW SĘDZIÓW W CIĄGU ROKU DO LICZBY ETATÓW ASYSTENTÓW SĘDZIÓW W LATACH 2012-2015.

 

3
3

 

W 2012 r., przy liczbie etatów asystenckich przewidzianej w ustawie budżetowej na 3.171, zwolniło się 327 stanowisk. Oznacza to, że w 2012 r. odeszło z pracy co najmniej 10% asystentów sędziów. Natomiast w 2013 r., przy 3.251 etatów asystenckich, prezesi sądów apelacyjnych poinformowali Ministra Sprawiedliwości o zwolnieniu się 377 stanowisk. Oznacza to, że w 2013 r. zwolniło się 12% etatów asystentów sędziów (2% więcej niż w roku poprzednim). W następnym roku (2014) liczba etatów asystenckich wzrosła i wynosiła 3.387, natomiast nastąpił spadek zwolnionych stanowisk asystentów sędziów do 322. Ponownie zatem zwolniło się około 10% stanowisk asystentów sędziów. Rok 2015 przyniósł zarówno wzrost etatów asystentów sędziów – do 3.451 osób – jak również skokowy wzrost zwolnionych stanowisk – 404 (wzrost o 82 rok do roku). W 2015 r. zwolniło się zatem podobnie jak w 2013 r. około 12% etatów.

 

VI. WNIOSKI.

 

W ciągu ostatnich czterech lat w Polsce zwolniło się łącznie aż 1.431 stanowisk asystentów sędziów. Najwięcej etatów zwolniło się w apelacji gdańskiej 223, a najmniej w apelacji rzeszowskiej – 25. Liczba zwolnionych etatów rocznie w zestawieniu do liczby zatrudnionych asystentów sędziów (ogółem) jest w miarę stabilna i wynosi od 10% do 12% rocznie. Dla porównania, gdyby rocznie odchodziło około 12% sędziów – oznaczałoby to ubytek rzędu 1.200 sędziów rocznie.
Powyższe dane nie przedstawiają jednak pełnej skali odejść asystentów sędziów z wymiaru sprawiedliwości. Powyższe dane nie uwzględniają rezygnacji, które miały miejsce w sądach, w których przeprowadzono konkurs i utworzono listę rezerwową. W takim przypadku prezesi sądów apelacyjnych nie informują Ministra Sprawiedliwości o odejściu kolejnych asystentów. Dopiero, gdy nie ma już osób z listy rezerwowej, Minister Sprawiedliwości jest informowany o zwolnionym stanowisku. Powyższe oznacza, że skala tzw. rotacji na tym stanowisku jest zdecydowanie wyższa niż liczba zwolnionych stanowisk asystentów sędziów, o których prezesi sądów apelacyjnych zawiadomili Ministra Sprawiedliwości.

 

W ocenie Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sędziów, tak wysoka liczba zwolnionych stanowisk oznacza, że zawód asystenta sędziego nie jest atrakcyjny. Brak podwyżek od 2009 r. spowodował całkowitą degradację tego zawodu. Powyższe skutkuje wysoką „rotacją” i koniecznością ciągłego szkolenia nowych osób, co naraża na nieuzasadnione koszty wymiar sprawiedliwości. Koszt szkolenia nowej osoby jest bowiem bardzo wysoki i prawdopodobnie przewyższa oszczędności wynikające z niskiego uposażenia tej grupy zawodowej. Jedynie szybkie i postępującej zwiększenie wynagrodzeń asystentów sędziów powstrzyma odpływ kadr asystenckich, co w latach 2012-2015 dotyczyło co najmniej 1.431 osób.