Źródło grafiki: OSAS
Źródło grafiki: OSAS

Opinia Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sędziów w przedmiocie projektu ustawy o jawności życia publicznego

Opinia Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sędziów w przedmiocie projektu ustawy o jawności życia publicznego (numer z wykazu UD 314)

 

W nawiązaniu do wyrażonej wcześniej opinii, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów pragnie przedstawić uwagi odnośnie projektu w kształcie po przeprowadzeniu konferencji podsumowującej proces konsultacji publicznych  (projekt po modyfikacji z dnia 13 listopada 2017 r.).

Na wstępie Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów wyraża niezadowolenie z faktu nieuwzględnienia postulatów pominięcia grupy zawodowej asystentów sędziów i starszych asystentów sędziów, jako zobowiązanej do składania oświadczeń majątkowych, a szczególnie ich publicznej dostępności za pośrednictwem Biuletynu Informacji Publicznej.

Konieczność publicznego ujawniania majątku w przypadku asystentów sędziów – osób nie będących funkcjonariuszami publicznymi, nie podejmującymi żadnych decyzji formalnych lub merytorycznych wiążących strony postępowania, których praca ma charakter pomocniczy – stanowi nadmierną ingerencję w prawo do prywatności. Ingerencja ta jest niezwykle daleko posunięta, wykracza poza podstawowe kryteria ograniczania praw człowieka, które ustrojodawca ustanowił w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Ograniczenie prawa do prywatności, którym niewątpliwie jest obowiązek składania jawnych oświadczeń majątkowych nie jest konieczne w demokratycznym państwie prawnym z jakiegokolwiek wymienionych w ustawie zasadniczej względów. Ograniczenie to nie przysłuży się w żaden sposób dla utrzymania bezpieczeństwa lub porządku publicznego, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, nie mówiąc już o ochronie środowiska. Obowiązek, jaki projektodawca zaproponował, jest obowiązkiem budzącym zasadnicze wątpliwości co do zgodności z Konstytucją jako wykraczający poza konstytucyjnie dozwolone sytuacje ograniczania praw człowieka. Niezależnie od konkretnej motywacji, która kierowała autorami projektu w objęciu obowiązkiem składania oświadczeń majątkowych tak szerokiej grupy podmiotów, doprowadza się do naruszenia prawa do prywatności, krzywdząc tym samym osoby dotknięte tym obowiązkiem, które wbrew swej woli zmuszone będą złożyć oświadczenie majątkowe podlegające publikacji w BIP. Bez znaczenia jest przy tym, że asystent sędziego pobiera de facto wynagrodzenie od państwa, gdyż w momencie otrzymania wypłaty staje się ona należnym zarobkiem i częścią prywatnych zasobów, a nie publicznej dotacji z której należy się rozliczać. W konsekwencji, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów z całą stanowczością sprzeciwia się przedmiotowemu traktowaniu asystentów sędziów i starszych asystentów sędziów dla celów politycznych, wyraźnie sprzecznych z obowiązującym w Polsce prawem, poprzez drastyczne ograniczanie ich praw, w tym przypadku konstytucyjnie gwarantowanego prawa do prywatności.

Zaznaczyć przy tym należy, iż argument dotyczący tego, że pracownicy podlegli Panu Ministrowi także muszą składać oświadczenia majątkowe, mimo, iż także nie podejmują wiążących decyzji nie jest ani trochę przekonujący. Wskazać należy, iż w odróżnieniu od asystentów sędziów i starszych asystentów sędziów urzędnicy podlegli Panu Ministrowi posiadają status funkcjonariuszy publicznych. Zatem argument ten, stanowi klasyczne odwrócenie uwagi od istoty problemu. Ponadto nie jest najistotniejsze kto składa oświadczenie, które same w sobie nie są złą rzeczą, a drastycznie szkodliwe jest ich upublicznianie. Nie ma przy tym znaczenia czy ktoś pisze projekt postanowienia dla sędziego małego sądu rejonowego czy projekt decyzji dla Sz.P. Ministra. Konstytucja i zawarte na jej kartach prawa człowieka dotyczą każdego, niezależnie od organu czy też zajmowanego stanowiska. Dlatego też przywołany powyżej argument zawiera błąd logiczny, a przez to nie może być uznany za choćby częściowo przekonujący.

Odnieść należy się także do argumentu dotyczącego tego, iż to od autora projektu zależy często los wyroku czy postanowienia. Powyższe nie jest prawdą, gdyż odpowiedzialnością za dane działanie, nawet na podstawie projektu napisanego przez inną osobę, ponosi osoba podpisująca się pod tym aktem. Niewątpliwie, autor projektu – zarówno asystent sędziego jak i wspomniany pracownik podległy Panu Ministrowi – może być pociągnięty do odpowiedzialności pracowniczej za nierzetelne wykonywanie obowiązków, jednakże zrównywanie odpowiedzialności z odpowiedzialnością piastuna władzy publicznej jest nieuprawnione i nosi znamiona odpowiedzialności zbiorowej. Wnioskowanie zaprezentowane przez autorów projektu w tym zakresie jest absurdalne.

Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów w całości podtrzymuje również wątpliwości co do budzi zasadności rozszerzenia zakresu informacji ujętych w oświadczeniu majątkowym, w szczególności w zakresie członkostwa we władzach stowarzyszeń oraz członkostwa w stowarzyszeniach lub organizacjach krajowych i międzynarodowych korzystających w swojej działalności ze środków publicznych.

Dane w zakresie członkostwa we władzach stowarzyszeń są ogólnie dostępne w Krajowym Rejestrze Sądowym i nie jest celowe dodatkowe zamieszczanie takiej informacji w oświadczeniu majątkowym, w szczególności jeżeli nie wiążę się to z otrzymywaniem wynagrodzenia.

Na marginesie wskazać należy, iż niejasne jest pojęcie środków publicznych w rozumieniu opiniowanego projektu ustawy. Zwykły członek organizacji np. związkowej może nie mieć wiedzy o tym  czy organizacja ta korzysta w swojej działalności ze środków publicznych.

Ponadto niezasadnym wydaje się umieszczanie w oświadczeniu danych dotyczących wspólników prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż narusza to prawo do prywatności osób trzecich.

Podsumowując, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów wnosi o usunięcie z art. 50 pkt 42 projektu słów „asystent sędziego i starszy asystent sędziego” oraz wykreślenie z druku oświadczenia majątkowego punktu VII Uczestnictwo we władzach, a także rezygnację ze wskazywania w punkcie V oświadczenia majątkowego wspólników prowadzonej działalności gospodarczej.

W zakresie pozostałej części projektu z uwzględnieniem zmian stwierdzić należy, iż Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów z zadowoleniem przyjmuje wprowadzone poprawki w zakresie dostępu do informacji publicznej.  Z uznaniem także należy wskazać zmianę w art. 66 ust. 3 projektu, zgodnie z którym Prokurator odmawia nadania statusu sygnalisty, w przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 17 § 1 Kodeksu postępowania karnego.