Instytucja asystentów sędziów, wprowadzona została do polskiego systemu prawnego ustawą z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późno zm.), zwaną dalej usp. W uzasadnieniu projektu wskazano, że asystenci sędziów są nową kategorią wysoko wykwalifikowanych pracowników z wykształceniem prawniczym, powołanych do czynności pomocniczych w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości.
Wymogi kwalifikacyjne
Od 4 marca 2009 roku tj. od czasu wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. z 2009r., nr. 26, poz. 157 ze zm.) aby starać się o zatrudnienie w charakterze asystenta sędziego nie wystarczy tylko ukończenie wyższych studiów prawniczych w Polsce i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych uznanych w Polsce lecz dodatkowo należy również legitymować się ukończeniem aplikacji ogólnej prowadzonej przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub zdanie egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego albo ukończenie aplikacji notarialnej, adwokackiej lub radcowskiej i złożenie odpowiedniego egzaminu. Nawet jednak spełnienie tych wszystkich wymogów kwalifikacyjnych nie wystarczy by zostać asystentem sędziego bo konieczne jest również zdanie swoistego egzaminu odbywającego się w ramach konkursu na to stanowisko organizowanego przez właściwego prezesa sądu. Konkurs przeprowadzany jest w formie pisemnej. Praca konkursowa składa się z dwóch części: 1) testu obejmującego 36 pytań z zakresu prawa karnego i cywilnego materialnego oraz procesowego; 2) dwóch kazusów, których rozwiązanie polega na opracowaniu uzasadnienia postanowienia sądu - po jednym z zakresu prawa procesowego karnego i cywilnego. Do zatrudnienia na stanowisku asystenta mogą być zakwalifikowani kandydaci, którzy uzyskali z części testowej konkursu co najmniej 28 punktów oraz z rozwiązania kazusów co najmniej 8 punktów. Inne szczegółowe zasady przeprowadzenia w/w konkursu regulują przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 września 2008 roku w sprawie przeprowadzania konkursów na stanowisko asystenta sędziego( Dz. U. z 2008r., nr.167, poz.1037). Co ciekawe z przedmiotowego konkursu nie zostały zwolnione osoby, które ukończyły aplikację sądową oraz prokuratorską według zarówno starych zasad jak i zasad przewidzianych w ustawie o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, a także osoby, które ukończą aplikację ogólną.
Reasumując droga do zawodu asystenta sędziego składa się obecnie z trzech etapów ( studia, aplikacja, konkurs). Niestey mimo znaczącego podniesienie wymogów kwalifikacyjnych wobec kandydatów ubiegających się o stanowisko asystenta sędziego nie zmieniono zasad dotyczących kształtowania wynagrodzeń zasadniczych dla tej grupy zawodowej pracowników wymiaru sprawiedliwości, przez co wciąż otrzymują oni wynagrodzenie nieadekwatne do posiadanych kwalifikacji zawodowych jak i szerokiego zakresu czynności jakie muszą wykonywać.
Zakres czynności i obowiązków
Zgodnie z przepisem §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2002r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziów (Dz.U. z 2002r., nr. 192, z późn. zm.) w zw. z art. 155 §5 usp asystenci sędziego samodzielnie wykonują czynności administracji sądowej związane z załatwianiem spraw oraz czynności przygotowania spraw sądowych do rozpoznania, z wyłączeniem czynności zastrzeżonych na podstawie odrębnych przepisów do kompetencji przewodniczących wydziałów. Stosownie do ust. 2 tego przepisu do samodzielnych czynności asystenta należy: 1) sporządzanie projektów orzeczeń; 2) sporządzanie projektów uzasadnień orzeczeń; 3) sporządzanie projektów zarządzeń przygotowujących sprawę do rozpoznania na rozprawie lub posiedzeniu; 4) przygotowywanie projektów zarządzeń w zakresie warunków formalnych aktu oskarżenia; 5) kontrola sprawności, terminowości i prawidłowości wykonywania zarządzeń sędziego przez sekretariat wydziału; 6) kierowanie wystąpień do osób i instytucji o informacje niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy; 7) kontrola terminowości sporządzania opinii przez biegłych; 8) wstępna analiza akt spraw przydzielonych do referatu sędziego; 9) wstępna analiza zarzutów zawartych w środkach odwoławczych; 10) podejmowanie czynności sprawdzających w sprawach zawieszonych oraz przedstawianie sędziemu stanu spraw nierozpoznanych; 11) wypełnianie kart statystycznych; 12) gromadzenie orzecznictwa i literatury przydatnych do rozpoznawania spraw sądowych oraz wykonywanie innych czynności związanych z działalnością orzeczniczą sędziów, z którymi współpracuje, wynikających ze specyfiki danego wydziału sądu; 13) sporządzanie projektów odpowiedzi na pisma wpływające do danej sprawy, niestanowiące wniosków procesowych; 14) podejmowanie czynności w zakresie wykonywania orzeczeń w sprawach karnych i w sprawach rodzinnych. Asystenci wykonują także inne czynności niż w/w wymienione, mające wpływ na sprawność i racjonalność postępowania, na polecenie sędziego ( ust. 3). ASYSTENCI mogą zostać przydzieleni do NIE WIĘCEJ NIŻ 2 SĘDZIÓW. Niestety w praktyce w wielu sądach nadal nie przestrzega się tego ostatniego zapisu. Z powyższego wynika też, że asystenci powinni wykonywać funkcje pomocnicze w stosunku do przydzielonych im sędziów. W praktyce niestety często zdarza się, ze sprawa niejako od razu trafia do asystentów, którzy wprawdzie ostatecznie nie podpisuje się pod wydanym rozstrzygnieciem, które w takim przypadku w całości ( tak co do kierunku rozstrzygnięcia i treści) jest wytworem jego pracy.
Wynagrodzenia
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 czerwca 2009 roku (Dz. U. z 2009r., nr. 99, poz. 834) od 1 stycznia 2009 roku wynagrodzenie zasadnicze asystentów ustala się w następującej wysokości: - w sadzie rejonowym- 2675-3008 zł - w sądzie okręgowym- 3013-3356 zł - w sądzie apelacyjnym- 3361- 3824 zł.
W toku konsultacji społecznych swoje zastrzeżenia do w/w rozporządzenia złożyło Ogólnopolskie Stowarzyszenie Sędziów wskazując, że podwyższenie kwot wynagrodzenia zasadniczego osób zatrudnionych w sądach powszechnych na stanowisku asystenta sędziego o 3,9% nie spełnia warunku przewidzianego w art. 155 § 6 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), zgodnie z którym poziom wynagrodzenia asystentów sędziego powinien uwzględniać również poziom wynagrodzenia uzyskiwanego przez sędziów i referendarzy sadowych. Jednocześnie Stowarzyszenie podnosi, że w 2009 r. przewidziano podwyżki wynagrodzeń m.in. sędziów i referendarzy sądowych, których wysokość znacząco przekracza wskazany powyżej wskaźnik waloryzacji. W ocenie Stowarzyszenia proponowana zmiana nie jest również adekwatna do poziomu wynagrodzeń, które mogą uzyskiwać urzędnicy sądowi, albowiem wskazane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2008 r. w sprawie stanowisk i szczegółowych zasad wynagradzania urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury oraz odbywania staży urzędniczego (Dz. U. Nr 117, poz. 742) maksymalne stawki wynagrodzeń urzędników sądów i prokuratury znacząco przekraczają stawki proponowane dla asystentów sędziów. Stowarzyszenie wniosło o zwiększenie kwot wynagrodzeń zasadniczych asystentów sędziego o 20%. Ponadto Stowarzyszenie zaproponowało likwidację zasady zróżnicowania wynagrodzenia asystentów sędziów w zależności od tego, czy zatrudnieni są w sądzie rejonowym, okręgowym czy apelacyjnym, odejście od zasady kształtowania wysokości wynagrodzeń asystentów sędziów w oparciu o rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości, ukształtowanie wynagrodzeń asystentów sędziego w sposób analogiczny do rozwiązań przyjętych dla referendarzy sądowych ( uzasadnienie projektu rozporządzenia). Swoje uwagi do projektu rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia asystentów sędziów zgłosiło ponadto Rządowe Centrum Legislacji ( pismo z dnia 29 maja 2009r., znak : RCL 142-666/09, Dot: DL-P-IV-4500-2/09) podkreślając, że nie jest prawidłowe aby asystenci sędziów do których zastosowanie mają przepisy w/w rozporządzenia zarabiali znacząco mniej niż aplikanci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury zatrudnieni w ramach stażu na stanowisku asystentów sędziów , których wynagrodzenie będzie odpowiadało wysokości najniższego wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego. Podobne uwagi podnoszone przez Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sędziów oraz Rządowe Centrum Legislacji zgłosiła nadto Krajowa Rada Sądownictwa, w swoim stanowisku z dnia 9 maja 2009 roku. wyrażonym w przedmiocie sposobu kształtowania i wysokości wynagrodzenia asystentów sędziów sądów powszechnych.
Konkludując obecny sposób kształtowania wynagrodzeń asystentów sędziów wymaga gruntownych zmian, co dostrzegają już nie tylko sami asystenci ale także inne środowiska prawnicze. Wątpliwości pod względem zgodności tych regulacji z Konstytucją zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich. Paradoksalną sytuacją jest ukształtowania wynagrodzeń asystentów zatrudnionych na starych zasadach na poziomie niższym (dotyczy asystentów zatrudnionych w sądzie rejonowym) niż aplikantów aplikacji ogólnej, a na poziomie znacznie niższym ( dotyczy wszystkich asystentów) niż aplikanci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, którzy będą odbywali staż na stanowiskach asystentów. Warto zwrócić uwagę, że w tym roku podwyższeniu uległy wymogi kwalifikacyjne stawiane kandydatom do zawodu asystenta. Aktualnie aby zostać asystentem nie wystarczy mieć ukończone wyższe magisterskie studia prawnicze lecz trzeba legitymować się ukończeniem odpowiedniej aplikacji, a także zdać pewien rodzaj egzaminu, który składa się z testu i kazusów - obowiązkowych dla wszystkich kandydatów stawających do konkursów na te stanowiska. Osoby po aplikacji nie są zwolnione z tego egzaminu. Kryteria jakie musi spełniać osoba, która chce zostać asystentem są więc o wiele wyższe niż np w stosunku do urzędników służby cywilnej. Niestety odwrotna relacja obowiązuje ( wymogi kwalifikacyjne- wysokość otrzymywanego wynagrodzenia) jeżeli spojrzymy na wynagrodzenia asystentów, a tych ostatnich urzędników.
Copyright by: Ogólnopolskie Stowarzyszenie Asystentów Sedziów